چرا رکود تورمی؛ سرمنشاء آن کجاست؟

چرا رکود تورمی؛ سرمنشاء آن کجاست؟

درحالی که کتاب های اقتصاد کلان مملو از راه های کنترل تورم و برون رفت از رکود به عنوان ۲ معضل مهم و مورد توجه سیاستگذاران است اما وقوع همزمان این ۲ موضوع، جمع اضداد است.

سه شنبه 16 بهمن 1397

به گزارش شبکه خبری بانک و بیمه "بینا" به نقل از شبکه خبری اقتصاد و بانک ایران 

کتاب‌های اقتصاد کلان را که باز کنی پر است از راه‌حل و راهکار برای کنترل تورم و برون‌رفت از رکود، دو معضلی که همواره از بزرگترین نگرانی‌های سیاست‌گذاران بوده و همیشه در تلاشند تا در کمترین زمان ممکن روشی برای مقابله با این معضلات پیدا کنند. اما ورق زدن دوباره کتاب‌ها و مقاله‌ها نشان می‌دهد که انگار همیشه یا تورم بوده یا رکود و از دید اقتصاددانان وقوع همزمان این دو، جمع اضداد است کما این که در اقتصادهای غربی تا دهه ۷۰ میلادی هرگز این دو با هم مشاهده نشده بودند. از همین روست که یکی از مشهورترین نمودارهای اقتصادی تحت عنوان «منحنی فیلیپس» نشانگر رابطه معکوس نرخ بیکاری با نرخ تورم است. شاید دلیل این نوع تفکر در اقتصادهای غربی این باشد که همیشه «عرضه تقاضای خود را به وجود می‌آورد». کالا تولید می‌شود، قیمت فروش آن بین عوامل تولید تقسیم می‌شود و همین درآمد صرف خرید کالاها می‌شود. تولید کالا همراه خود اشتغال، درآمد و در نتیجه تقاضا برای خرید را ایجاد می‌کند پس اگر قیمت کالایی به هر دلیلی افزایش پیدا کند (از جمله افزایش نقدینگی)، تولید آن برای تولیدکننده صرفه بیشتری پیدا کرده، در نتیجه تولید را افزایش می‌دهد و برای این کار نیاز به نیروی کار داشته و تقاضا برای استخدام نیروی کار بیشتر، کمابیش به کاهش بیکاری منتهی می‌شود.

این نگاه اقتصاددانان غربی به ماجرا از آنجا نشات می‌گیرد چند فرض را در پس ذهن خود دارند که عبارتند از: ۱- دلیل تورم در اقتصاد افزایش تقاضا است. ۲- اقتصاد به افزایش تقاضا جواب داده و در برابر تقاضای بیشتر، تولید بیشتری انجام می‌دهد. ۳- جوابگویی به تقاضا در اقتصاد از کانال تولید داخلی صورت می‌گیرد که لاجرم به افزایش اشتغال منجر می‌شود.

ولی در اقتصادهای نفتی، جریان به این گونه نیست؛ پولی در اقتصاد توزیع می‌شود که تمام آن لزوماً حاصل تولید عوامل تولید نیست و ناشی از استخراج و فروش نفتی است که بخش بزرگی از قیمت آن بر مبنای کمیابی این منبع خدادادی است به طوری که در بسیاری از متون اقتصادی از تفاوت قیمت هزینه تولید هر بشکه نفت خام و قیمت فروش آن به نام رانت نفتی یاد می‌شود. این رانت یا درآمد نفتی وارد اقتصاد می‌شود در حالی که بین عوامل تولید تقسیم نشده و به ازای آن کالایی به جز نفت در اقتصاد تولید نشده است. در اغلب کشورهای نفتی این درآمد در اختیار دولت قرار داده می‌شود و دولت به روش‌های مختلف از پرداخت دستمزد کارکنان خود گرفته تا دادن یارانه‌های نقدی و غیرنقدی آن را در اقتصاد توزیع می‌کند و این پول در اقتصاد گردش پیدا می‌کند و همراه با خود تقاضایی را بوجود می‌آورد که برای آن تولیدی صورت نگرفته است. یعنی به عبارتی این تقاضا، درون‌زا نبوده و برون‌زا است و راحت‌ترین و سریعترین روش برای جوابگویی به آن، استفاده از بخشی از همین دلارهای نفتی برای واردات است.

به این ترتیب، به طور خلاصه درآمدی در اقتصاد توزیع می‌شود که ناشی از پرداخت به عوامل تولید برای تولید کالا نیست و تقاضایی را ایجاد می‌کند که جواب آن به صورت درون‌زا در اقتصاد کشور پیدا نمی‌شود و البته کالاهایی برای جوابگویی به این تقاضا معرفی می‌شوند که از خارج وارد شده و درآمد حاصل از فروش آنها به جیب عوامل تولید داخلی سرازیر نمی‌شود. ولی ایراد کار کجاست؟ ظاهراً همه‌چیز درست کار می‌کند و به هر تقاضایی در اقتصاد پاسخ داده می‌شود و عرضه و تقاضا در هماهنگی با هم قرار دارند، هر چند که بخشی از این عرضه از محل تولیدات داخلی نباشد.

 چشم اسفندیار دقیقاً همینجاست، درآمدی در اقتصاد توزیع شده است که ما به ازای کالایی آن در اقتصاد تولید نشده و در نتیجه اگر به هر دلیلی واردات قطع شود، تورم در اقتصاد به شدت افزایش می‌یابد چرا که عرضه دیگر جوابگوی تقاضا نیست. از طرف دیگر، در آن بخش از تولید نیز که در داخل کشور انجام می‌شود، در طول زمان وابستگی‌های زیادی به واردات تکنولوژی، مواد اولیه و واسطه ایجاد شده است که خود به آسیب‌پذیری بیشتر اقتصاد در برابر افت واردات دامن می‌زند و به عبارتی دیگر، شوک منفی سمت عرضه حساب می‌شود. پس همراه با تورم، افزایش بیکاری نیز در اقتصاد مشاهده خواهد شد که شاید بتوان گفت حکایت این روزهای اقتصاد ایران است. به دلیل افت درآمدهای نفتی و نیز تحریم‌های وضع‌شده بر مراودات بانکی کشور با بانک‌های خارجی، امکان واردات کمتر شده و حتی اگر واردات به همان شکل سابق نیز ادامه یابد به دلیل افزایش نرخ ارز، قیمت ریالی کالاهای وارداتی افزایش یافته است بنابراین کنترل تورم با استفاده از واردات به شکل سابق امکان‌پذیر نیست. از سوی دیگر، تولید داخل نیز در برخی از کالاها وجود نداشته یا در صورت وجود به نوعی، از نظر تکنولوژی یا مواد اولیه و واسطه در گرو واردات است. پس شوک عرضه به وقوع پیوسته است و آنچه که در اقتصاد به نام رکود تورمی خوانده می‌شود، در اقتصاد ایران در حال ظهور و بروز است، حالتی که راه‌حل کلاسیکی برای آن در آموزه‌های اقتصاد ارائه نشده است ولی مورد به مورد و با توجه به وضعیت خاص هر کشوری می‌توان راه‌حل‌هایی را برای برون‌رفت از آن به کار گرفت که در یادداشت بعدی به آن پرداخته خواهد شد.

ایلناز ابراهیمی

منبع: ایبِنا

ثبت نظر

ارسال

نمایش‌

کابوتاژ و انواع آن

کابوتاژ از نظر حمل و نقل حق تحویل کالا یا مسافر بین بندرهای یک کشور، توسط کشتی از کشور دیگر است.

  • 1

روزانه پیگیر واریز ۱۵۰ میلیون دلار به حساب صندوق تثبیت هستیم

رییس سازمان بورس و اوراق بهادار گفت: به طور مرتب در حال پیگیری بحث واریز مبلغ ۱۵۰ میلیون دلار هستیم تا بین صندوق توسعه ملی و بانک مرکزی هماهنگی لازم ایجاد شود.

  • 2

بورس این هفته سبزپوش شد

بازار سرمایه در هفته منتهی به دوم تیر ماه در حالی با رشد خوبی همراه بود که شاخص کل بورس از محدوده یک میلیون و ۱۶۱ هزار واحد روز شنبه به یک میلیون و ۲۱۳ هزار واحد در پایان معاملات هفته رسید.

  • 2

پیام مدیرعامل بانک رفاه در پی حادثه واژگون شدن اتوبوس خبرنگاران

در پی حادثه واژگونی اتوبوس حامل خبرنگاران در ارومیه، اسماعیل لله گانی مدیر عامل بانک رفاه کارگران در پیامی درگذشت دو تن از خبرنگاران خبرگزاری های ایسنا و ایرنا را تسلیت گفت.

  • 5

هدایت نقدینگی خُرد به سمت بنگاه‌های کوچک تولیدی

امروز در مراسمی با حضور رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار و وزیر صنعت، معدن و تجارت، تفاهم‌نامه تأمین مالی تولید با سرمایه‌های خُرد مردمی امضاء شد.

  • 6

پیام تبریک مدیر عامل بانک رفاه کارگران به رئیس جمهوری منتخب

مدیر عامل بانک رفاه کارگران در پیامی ضمن تبریک انتخاب سید ابراهیم رئیسی به ریاست جمهوری کشور اظهار امیدواری کرد حضور ایشان در مسند ریاست قوه مجریه مایه خیر و برکت برای نظام جمهوری اسلامی ایران باشد.

  • 4

رویکردهای نوین در ارائه خدمات شعب بانک توسعه تعاون به مشتریان

مدیر عامل بانک توسعه تعاون از لزوم اتخاذ رویکردهای نوین در ارائه خدمات شعب بانک توسعه تعاون به مشتریان خبر داد.

  • 7

عضویت بورس تهران در هیات مدیره فدراسیون بورس‌های اروپا-آسیایی

سی و دومین نشست مجمع عمومی فدراسیون بورس های اروپا-آسیایی به صورت مجازی انجام شد.

  • 6

استعلام چک صیادی ملی در «ایوا»

امکان استعلام چک های صیادی ثبت شده در سامانه پیچک در اپلیکیشن «ایوا» که توسط بانک ملی ایران طراحی شده، فراهم است.

  • 6

رکورد ارزش معاملات ماهانه بورس کالا شکسته شد

طی خرداد ماه سال جاری، ۳ میلیون و ۵۹۳ هزار تن انواع کالا به ارزش بیش از ۴۴۲ هزار میلیارد ریال در بازار فیزیکی بورس کالای ایران مورد دادوستد قرار گرفت.

  • 4

سود خالص بانک آینده اعلام شد/ جزییات صورت‌های مالی بانک

اطلاعات و صورت‌های مالی (حسابرسی نشده) ۱۲ ماهه منتهی به پایان سال گذشته بانک آینده در سامانه جامع اطلاع رسانی ناشران (کدال)، منتشر شد.

  • 5

اقدامات و برنامه‌های بانک صنعت و معدن استان گیلان

مدیر استانی گیلان و رئیس شعبه رشت بانک صنعت و معدن در خصوص راهکارهای استفاده از ظرفیت های صنعتی و معدنی استان و بهره برداری از فرصت ها و مزیت های اقتصادی آن توضیحاتی ارائه کرد.

  • 5

آخرین مهلت ارایه اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده بهار ۱۴۰۰

معاون درآمدهای سازمان مالیاتی کشور گفت: ۱۵ تیرماه، آخرین مهلت ارایه اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده بهار ۱۴۰۰ است.

  • 3

تقویت ۲۶ هزار واحدی شاخص کل بورس در آخرین روز هفته

شاخص کل بورس اوراق بهادار با افزایش ۲۶ هزار و ۱۰۱ واحدی معادل ۲.۲۰ درصد به یک میلیون و ۲۱۳ هزار و ۲۲ واحد رسید. همچنین در فرابورس شاخص کل با رشد ۱۸۷ واحدی به ۱۷ هزار و ۶۱۶ واحد رسید.

  • 5

ضرورت نهادینه ساختن فرهنگ کار و تلاش در جامعه

مدیرعامل بانک رفاه کارگران با تاکید بر ضرورت نهادینه ساختن فرهنگ کار و تلاش در جامعه، برگزاری جشنواره‌ها و مسابقات عکاسی با موضوع " کار و اشتغال" را در این زمینه بسیار تاثیرگذار توصیف کرد.

  • 8

متولی فروش اموال مازاد دستگاه‌های اجرایی تعیین شد

براساس مصوبه هیات وزیران، سازمان جمع‌آوری و فروش اموال تملیکی و بورس متولی فروش اموال مازاد دستگاه‌های اجرایی شدند.

  • 6

تمدید مهلت پرداخت مالیات مقطوع دریافت‌کنندگان سکه در سال ۱۳۹۹

معاون درآمدهای مالیاتی سازمان امور مالیاتی کشور، از تمدید مهلت پرداخت مالیات مقطوع دریافت‌کنندگان سکه در سال ۱۳۹۹ تا ۱۵ تیرماه سال جاری خبر داد.

  • 6

تداوم روند صعودی بورس در سومین روز هفته

شاخص کل بورس اوراق بهادار با افزایش ۴ هزار و ۸۳۷ واحدی معادل ۰.۴۲ درصد به یک میلیون و ۱۶۸ هزار و ۵۹۴ واحد رسید. همچنین در فرابورس شاخص کل با رشد ۳۲ واحدی به ۱۷ هزار و ۳۱۹ واحد رسید.

  • 7

ابلاغ آیین‌نامه اجرایی تسویه خالص بدهی‌های قطعی دولت

معاون اول رییس‌جمهور آیین‌نامه اجرایی تسویه خالص بدهی‌های قطعی دولت به اشخاص حقیقی، حقوقی، تعاونی و خصوصی از محل تحویل نفت خام به آنها طبق قیمت روز صادراتی شرکت ملی نفت ایران را ابلاغ کرد.

  • 4

آیین‌نامه اجرایی «ارتقای برنامه بهره‌وری» ابلاغ شد

معاون اول رییس جمهور آیین‌نامه اجرایی بند (ج) تبصره (۲۰) ماده واحده قانون بودجه سال ۱۴۰۰ کل کشور در خصوص «ارتقای برنامه بهره‌وری» را ابلاغ کرد.

  • 5