چرا رکود تورمی؛ سرمنشاء آن کجاست؟

چرا رکود تورمی؛ سرمنشاء آن کجاست؟

درحالی که کتاب های اقتصاد کلان مملو از راه های کنترل تورم و برون رفت از رکود به عنوان ۲ معضل مهم و مورد توجه سیاستگذاران است اما وقوع همزمان این ۲ موضوع، جمع اضداد است.

سه شنبه 16 بهمن 1397

به گزارش شبکه خبری بانک و بیمه "بینا" به نقل از شبکه خبری اقتصاد و بانک ایران 

کتاب‌های اقتصاد کلان را که باز کنی پر است از راه‌حل و راهکار برای کنترل تورم و برون‌رفت از رکود، دو معضلی که همواره از بزرگترین نگرانی‌های سیاست‌گذاران بوده و همیشه در تلاشند تا در کمترین زمان ممکن روشی برای مقابله با این معضلات پیدا کنند. اما ورق زدن دوباره کتاب‌ها و مقاله‌ها نشان می‌دهد که انگار همیشه یا تورم بوده یا رکود و از دید اقتصاددانان وقوع همزمان این دو، جمع اضداد است کما این که در اقتصادهای غربی تا دهه ۷۰ میلادی هرگز این دو با هم مشاهده نشده بودند. از همین روست که یکی از مشهورترین نمودارهای اقتصادی تحت عنوان «منحنی فیلیپس» نشانگر رابطه معکوس نرخ بیکاری با نرخ تورم است. شاید دلیل این نوع تفکر در اقتصادهای غربی این باشد که همیشه «عرضه تقاضای خود را به وجود می‌آورد». کالا تولید می‌شود، قیمت فروش آن بین عوامل تولید تقسیم می‌شود و همین درآمد صرف خرید کالاها می‌شود. تولید کالا همراه خود اشتغال، درآمد و در نتیجه تقاضا برای خرید را ایجاد می‌کند پس اگر قیمت کالایی به هر دلیلی افزایش پیدا کند (از جمله افزایش نقدینگی)، تولید آن برای تولیدکننده صرفه بیشتری پیدا کرده، در نتیجه تولید را افزایش می‌دهد و برای این کار نیاز به نیروی کار داشته و تقاضا برای استخدام نیروی کار بیشتر، کمابیش به کاهش بیکاری منتهی می‌شود.

این نگاه اقتصاددانان غربی به ماجرا از آنجا نشات می‌گیرد چند فرض را در پس ذهن خود دارند که عبارتند از: ۱- دلیل تورم در اقتصاد افزایش تقاضا است. ۲- اقتصاد به افزایش تقاضا جواب داده و در برابر تقاضای بیشتر، تولید بیشتری انجام می‌دهد. ۳- جوابگویی به تقاضا در اقتصاد از کانال تولید داخلی صورت می‌گیرد که لاجرم به افزایش اشتغال منجر می‌شود.

ولی در اقتصادهای نفتی، جریان به این گونه نیست؛ پولی در اقتصاد توزیع می‌شود که تمام آن لزوماً حاصل تولید عوامل تولید نیست و ناشی از استخراج و فروش نفتی است که بخش بزرگی از قیمت آن بر مبنای کمیابی این منبع خدادادی است به طوری که در بسیاری از متون اقتصادی از تفاوت قیمت هزینه تولید هر بشکه نفت خام و قیمت فروش آن به نام رانت نفتی یاد می‌شود. این رانت یا درآمد نفتی وارد اقتصاد می‌شود در حالی که بین عوامل تولید تقسیم نشده و به ازای آن کالایی به جز نفت در اقتصاد تولید نشده است. در اغلب کشورهای نفتی این درآمد در اختیار دولت قرار داده می‌شود و دولت به روش‌های مختلف از پرداخت دستمزد کارکنان خود گرفته تا دادن یارانه‌های نقدی و غیرنقدی آن را در اقتصاد توزیع می‌کند و این پول در اقتصاد گردش پیدا می‌کند و همراه با خود تقاضایی را بوجود می‌آورد که برای آن تولیدی صورت نگرفته است. یعنی به عبارتی این تقاضا، درون‌زا نبوده و برون‌زا است و راحت‌ترین و سریعترین روش برای جوابگویی به آن، استفاده از بخشی از همین دلارهای نفتی برای واردات است.

به این ترتیب، به طور خلاصه درآمدی در اقتصاد توزیع می‌شود که ناشی از پرداخت به عوامل تولید برای تولید کالا نیست و تقاضایی را ایجاد می‌کند که جواب آن به صورت درون‌زا در اقتصاد کشور پیدا نمی‌شود و البته کالاهایی برای جوابگویی به این تقاضا معرفی می‌شوند که از خارج وارد شده و درآمد حاصل از فروش آنها به جیب عوامل تولید داخلی سرازیر نمی‌شود. ولی ایراد کار کجاست؟ ظاهراً همه‌چیز درست کار می‌کند و به هر تقاضایی در اقتصاد پاسخ داده می‌شود و عرضه و تقاضا در هماهنگی با هم قرار دارند، هر چند که بخشی از این عرضه از محل تولیدات داخلی نباشد.

 چشم اسفندیار دقیقاً همینجاست، درآمدی در اقتصاد توزیع شده است که ما به ازای کالایی آن در اقتصاد تولید نشده و در نتیجه اگر به هر دلیلی واردات قطع شود، تورم در اقتصاد به شدت افزایش می‌یابد چرا که عرضه دیگر جوابگوی تقاضا نیست. از طرف دیگر، در آن بخش از تولید نیز که در داخل کشور انجام می‌شود، در طول زمان وابستگی‌های زیادی به واردات تکنولوژی، مواد اولیه و واسطه ایجاد شده است که خود به آسیب‌پذیری بیشتر اقتصاد در برابر افت واردات دامن می‌زند و به عبارتی دیگر، شوک منفی سمت عرضه حساب می‌شود. پس همراه با تورم، افزایش بیکاری نیز در اقتصاد مشاهده خواهد شد که شاید بتوان گفت حکایت این روزهای اقتصاد ایران است. به دلیل افت درآمدهای نفتی و نیز تحریم‌های وضع‌شده بر مراودات بانکی کشور با بانک‌های خارجی، امکان واردات کمتر شده و حتی اگر واردات به همان شکل سابق نیز ادامه یابد به دلیل افزایش نرخ ارز، قیمت ریالی کالاهای وارداتی افزایش یافته است بنابراین کنترل تورم با استفاده از واردات به شکل سابق امکان‌پذیر نیست. از سوی دیگر، تولید داخل نیز در برخی از کالاها وجود نداشته یا در صورت وجود به نوعی، از نظر تکنولوژی یا مواد اولیه و واسطه در گرو واردات است. پس شوک عرضه به وقوع پیوسته است و آنچه که در اقتصاد به نام رکود تورمی خوانده می‌شود، در اقتصاد ایران در حال ظهور و بروز است، حالتی که راه‌حل کلاسیکی برای آن در آموزه‌های اقتصاد ارائه نشده است ولی مورد به مورد و با توجه به وضعیت خاص هر کشوری می‌توان راه‌حل‌هایی را برای برون‌رفت از آن به کار گرفت که در یادداشت بعدی به آن پرداخته خواهد شد.

ایلناز ابراهیمی

منبع: ایبِنا

ثبت نظر

ارسال

تبلیغات‌

رشد پله‌ای در بازار ارز

دنیای اقتصاد : ...

  • 15

مروری بر تجارب جهانی

میثم رادپور /کارشناس اقتصادی ...

  • 16

ظهور قدرت‌های انحصاری؟

دکتر سجاد برخورداری/ هیات علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران ...

  • 20

الزامات موفقیت

موسی شهبازی غیاثی/ کارشناس اقتصادی ...

  • 14

مسیر سرمایه گذاری کشور برای پژوهش نادرست است

کاشان - معاون علم و فناوری رئیس جمهور با بیان اینکه مسیر سرمایه گذاری کشور بر روی پژوهش نادرست است، گفت: تکنولوژی با پول به دست نمی آید.

  • 7

رفع مشکلات ۱۳۰ واحد صنعتی کرمان/ به دنبال توسعه پتروشیمی هستیم

کرمان - رئیس سازمان صنعت، معدن و تجارت استان کرمان گفت: وضعیت ۱۳۰ واحد صنعتی در حال رصد است و به دنبال رفع مشکلات آنها هستیم.

  • 6

دیدار مدیرعامل بانک توسعه تعاون با استاندار خراسان جنوبی

مدیرعامل بانک توسعه تعاون در سفر به استان خراسان جنوبی با استاندار دیدار و گفتگو کرد

  • 27

تذکر مجدد نماینده اهواز در خصوص مسکن کارکنان لوله‌سازی اهواز

نماینده مردم اهواز در مجلس در خصوص وضعیت مسکن کارکنان لوله‌سازی اهواز با بیان اینکه «منازل کارکنان لوله سازی هنوز در ملکیت بانک است» مجدادا به وزیر اقتصاد تذکر داد.

  • 26

«بانک آفیسر» جایگزین سرویس‌های بانکداری سنتی می‌شود

مدیرعامل بانک ملی ایران با بیان اینکه این بانک برای نخستین بار سیستم یکپارچه بانکی معروف به سیبا و خدمات بانکی آنلاین را در نظام بانکی کشور پیاده سازی کرد، گفت: سیبا جایگزین روش‌های سنتی بانکداری شد.

  • 25

«بانک آفیسر» جایگزین سرویس‌های بانکداری سنتی می‌شود

مدیرعامل بانک ملی ایران با بیان اینکه این بانک برای نخستین بار سیستم یکپارچه بانکی معروف به سیبا و خدمات بانکی آنلاین را در نظام بانکی کشور پیاده سازی کرد، گفت: سیبا جایگزین روش‌های سنتی بانکداری شد.

  • 24

دستورالعمل مالیاتی خریداران سکه ابلاغ شد

دستورالعمل سازمان امور مالیاتی موضوع مالیات عملکرد دریافت کنندگان سکه از بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران از سوی رئیس کل سازما مالیاتی ابلاغ شد.

  • 24

تنش‌ بین آمریکا و ایران قیمت نفت را افزایش داد

قیمت نفت در بازارهای جهانی به علت تنش‌های آمریکا و ایران در خلیج فارس با 43 سنت افزایش 65.63 دلار معامله شد.

  • 31

مطالباتِ داروخانه ها پرداخت می شود

قزوین_ مدیرکل بیمه سلامت استان قزوین گفت: مطالباتِ اردیبهشت ماه داروخانه ها پرداخت می شود.

  • 24

پرسپولیس و ذوب آهن جریمه شدند/ تیم برانکو اخطار گرفت

کنفدراسیون فوتبال آسیا آرای انضباطی خود را منتشر کرد که بر این اساس پرسپولیس و ذوب آهن جریمه شدند.

  • 25

هر پزشک باید برای ویزیت بیمار چند دقیقه وقت بگذارد؟

مدیرکل بیمه سلامت استان هرمزگان با بیان اینکه بیمه‌شدگان روستایی و کمیته امداد برای کاهش هزینه‌های درمان ملزم به رعایت سیستم ارجاع هستند، گفت: هر پزشک متخصص باید درازای دریافت ویزیت ۲۰ دقیقه به بیماران خدمات‌رسانی کنند و بیماران باید به حقوق خود واقف بوده و مطالبه گر باشند.

  • 24

رشد ۵۱۰۰ واحدی شاخص کل/ جابجایی ۳.۵میلیارد برگه بهادار در بورس

شاخص بورس روز جاری با رشد ۵۱۰۸ واحدی در پایان معاملات به ۲۴۲ هزار و ۵۶۷ واحد رسید.

  • 29

تسهیلات ۱۴۰۰ میلیارد ریال بانک توسعه تعاون در خراسان جنوبی

مدیرعامل بانک توسعه تعاون از پرداخت ۱۹۰۰ میلیارد ریال تسهیلات از ابتدای دولت یازدهم و دوازدهم و پرداخت ۱۴۰۰میلیارد ریال در سال ۹۷ در استان خراسان جنوبی خبر داد و عملکرد این استان را مثبت ارزیابی نمود.

  • 35

تسهیلات ۱۴۰۰ میلیارد ریال بانک توسعه تعاون در خراسان جنوبی

مدیرعامل بانک توسعه تعاون از پرداخت ۱۹۰۰ میلیارد ریال تسهیلات از ابتدای دولت یازدهم و دوازدهم و پرداخت ۱۴۰۰میلیارد ریال در سال ۹۷ در استان خراسان جنوبی خبر داد و عملکرد این استان را مثبت ارزیابی نمود.

  • 26

بازدید مدیرعامل بانک توسعه تعاون از شعب استان خراسان جنوبی

مدیرعامل بانک توسعه تعاون به همراه فتاحی عضو هیئت‌مدیره و هیئت همراه از مدیریت شعب بانک توسعه تعاون خراسان جنوبی و شعب مرکزی بیرجند، شعب جمهوری و باجه شهید رجائی بازدید کرد.

  • 30