چرا رکود تورمی؛ سرمنشاء آن کجاست؟

چرا رکود تورمی؛ سرمنشاء آن کجاست؟

درحالی که کتاب های اقتصاد کلان مملو از راه های کنترل تورم و برون رفت از رکود به عنوان ۲ معضل مهم و مورد توجه سیاستگذاران است اما وقوع همزمان این ۲ موضوع، جمع اضداد است.

سه شنبه 16 بهمن 1397

به گزارش شبکه خبری بانک و بیمه "بینا" به نقل از شبکه خبری اقتصاد و بانک ایران 

کتاب‌های اقتصاد کلان را که باز کنی پر است از راه‌حل و راهکار برای کنترل تورم و برون‌رفت از رکود، دو معضلی که همواره از بزرگترین نگرانی‌های سیاست‌گذاران بوده و همیشه در تلاشند تا در کمترین زمان ممکن روشی برای مقابله با این معضلات پیدا کنند. اما ورق زدن دوباره کتاب‌ها و مقاله‌ها نشان می‌دهد که انگار همیشه یا تورم بوده یا رکود و از دید اقتصاددانان وقوع همزمان این دو، جمع اضداد است کما این که در اقتصادهای غربی تا دهه ۷۰ میلادی هرگز این دو با هم مشاهده نشده بودند. از همین روست که یکی از مشهورترین نمودارهای اقتصادی تحت عنوان «منحنی فیلیپس» نشانگر رابطه معکوس نرخ بیکاری با نرخ تورم است. شاید دلیل این نوع تفکر در اقتصادهای غربی این باشد که همیشه «عرضه تقاضای خود را به وجود می‌آورد». کالا تولید می‌شود، قیمت فروش آن بین عوامل تولید تقسیم می‌شود و همین درآمد صرف خرید کالاها می‌شود. تولید کالا همراه خود اشتغال، درآمد و در نتیجه تقاضا برای خرید را ایجاد می‌کند پس اگر قیمت کالایی به هر دلیلی افزایش پیدا کند (از جمله افزایش نقدینگی)، تولید آن برای تولیدکننده صرفه بیشتری پیدا کرده، در نتیجه تولید را افزایش می‌دهد و برای این کار نیاز به نیروی کار داشته و تقاضا برای استخدام نیروی کار بیشتر، کمابیش به کاهش بیکاری منتهی می‌شود.

این نگاه اقتصاددانان غربی به ماجرا از آنجا نشات می‌گیرد چند فرض را در پس ذهن خود دارند که عبارتند از: ۱- دلیل تورم در اقتصاد افزایش تقاضا است. ۲- اقتصاد به افزایش تقاضا جواب داده و در برابر تقاضای بیشتر، تولید بیشتری انجام می‌دهد. ۳- جوابگویی به تقاضا در اقتصاد از کانال تولید داخلی صورت می‌گیرد که لاجرم به افزایش اشتغال منجر می‌شود.

ولی در اقتصادهای نفتی، جریان به این گونه نیست؛ پولی در اقتصاد توزیع می‌شود که تمام آن لزوماً حاصل تولید عوامل تولید نیست و ناشی از استخراج و فروش نفتی است که بخش بزرگی از قیمت آن بر مبنای کمیابی این منبع خدادادی است به طوری که در بسیاری از متون اقتصادی از تفاوت قیمت هزینه تولید هر بشکه نفت خام و قیمت فروش آن به نام رانت نفتی یاد می‌شود. این رانت یا درآمد نفتی وارد اقتصاد می‌شود در حالی که بین عوامل تولید تقسیم نشده و به ازای آن کالایی به جز نفت در اقتصاد تولید نشده است. در اغلب کشورهای نفتی این درآمد در اختیار دولت قرار داده می‌شود و دولت به روش‌های مختلف از پرداخت دستمزد کارکنان خود گرفته تا دادن یارانه‌های نقدی و غیرنقدی آن را در اقتصاد توزیع می‌کند و این پول در اقتصاد گردش پیدا می‌کند و همراه با خود تقاضایی را بوجود می‌آورد که برای آن تولیدی صورت نگرفته است. یعنی به عبارتی این تقاضا، درون‌زا نبوده و برون‌زا است و راحت‌ترین و سریعترین روش برای جوابگویی به آن، استفاده از بخشی از همین دلارهای نفتی برای واردات است.

به این ترتیب، به طور خلاصه درآمدی در اقتصاد توزیع می‌شود که ناشی از پرداخت به عوامل تولید برای تولید کالا نیست و تقاضایی را ایجاد می‌کند که جواب آن به صورت درون‌زا در اقتصاد کشور پیدا نمی‌شود و البته کالاهایی برای جوابگویی به این تقاضا معرفی می‌شوند که از خارج وارد شده و درآمد حاصل از فروش آنها به جیب عوامل تولید داخلی سرازیر نمی‌شود. ولی ایراد کار کجاست؟ ظاهراً همه‌چیز درست کار می‌کند و به هر تقاضایی در اقتصاد پاسخ داده می‌شود و عرضه و تقاضا در هماهنگی با هم قرار دارند، هر چند که بخشی از این عرضه از محل تولیدات داخلی نباشد.

 چشم اسفندیار دقیقاً همینجاست، درآمدی در اقتصاد توزیع شده است که ما به ازای کالایی آن در اقتصاد تولید نشده و در نتیجه اگر به هر دلیلی واردات قطع شود، تورم در اقتصاد به شدت افزایش می‌یابد چرا که عرضه دیگر جوابگوی تقاضا نیست. از طرف دیگر، در آن بخش از تولید نیز که در داخل کشور انجام می‌شود، در طول زمان وابستگی‌های زیادی به واردات تکنولوژی، مواد اولیه و واسطه ایجاد شده است که خود به آسیب‌پذیری بیشتر اقتصاد در برابر افت واردات دامن می‌زند و به عبارتی دیگر، شوک منفی سمت عرضه حساب می‌شود. پس همراه با تورم، افزایش بیکاری نیز در اقتصاد مشاهده خواهد شد که شاید بتوان گفت حکایت این روزهای اقتصاد ایران است. به دلیل افت درآمدهای نفتی و نیز تحریم‌های وضع‌شده بر مراودات بانکی کشور با بانک‌های خارجی، امکان واردات کمتر شده و حتی اگر واردات به همان شکل سابق نیز ادامه یابد به دلیل افزایش نرخ ارز، قیمت ریالی کالاهای وارداتی افزایش یافته است بنابراین کنترل تورم با استفاده از واردات به شکل سابق امکان‌پذیر نیست. از سوی دیگر، تولید داخل نیز در برخی از کالاها وجود نداشته یا در صورت وجود به نوعی، از نظر تکنولوژی یا مواد اولیه و واسطه در گرو واردات است. پس شوک عرضه به وقوع پیوسته است و آنچه که در اقتصاد به نام رکود تورمی خوانده می‌شود، در اقتصاد ایران در حال ظهور و بروز است، حالتی که راه‌حل کلاسیکی برای آن در آموزه‌های اقتصاد ارائه نشده است ولی مورد به مورد و با توجه به وضعیت خاص هر کشوری می‌توان راه‌حل‌هایی را برای برون‌رفت از آن به کار گرفت که در یادداشت بعدی به آن پرداخته خواهد شد.

ایلناز ابراهیمی

منبع: ایبِنا

ثبت نظر

ارسال

نمایش‌

پیام مدیرعامل بانک صنعت و معدن به مناسبت ولادت حضرت علی(ع)

مدیرعامل بانک صنعت و معدن، به مناسبت فرارسیدن ۱۳ رجب سالروز ولادت حضرت علی علیه السلام و روز پدر پیام تبریکی صادر نمود.

  • 24

افزایش سرمایه بانک توسعه تعاون تصویب شد

نمایندگان مجلس شورای اسلامی در جریان بررسی لایحه بودجه ۱۴۰۰ با افزایش سرمایه بانک توسعه تعاون موافقت کردند.

  • 30

گزارش تسهیلات اعطایی بانک رفاه کارگران در ده ماهه نخست سال

گزارش تسهیلات اعطایی بانک رفاه در ده ماهه نخست سال در بخش های مختلف اقتصادی، بنگاه‌های کوچک و متوسط، ضمانتنامه های صادره ریالی، قرض الحسنه ازدواج و تهیه جهیزیه، اشتغالزایی و اشتغال اعلام شد.

  • 24

کاهش ۵ هزار واحدی شاخص بورس در بازار سهام امروز

بازار سهام امروز با کاهش ۵ هزار و ۹۱۵ واحدی شاخص کل بورس معادل ۰.۴۹ درصد به یک میلیون و ۲۰۵ هزار و ۷۲۷ واحد رسید. همچنین در فرابورس شاخص کل با افت ۱۰۵ واحدی به ۱۷ هزار و ۱۱۵ واحد رسید.

  • 22

سامانه بانکداری مجازی بانک توسعه تعاون مشکل کاربران IOSرا رفع کرد

سامانه بانکداری مجازی بانک توسعه تعاون علاوه بر ارائه طیف وسیعی از خدمات بانکداری مدرن، امکان استفاده بدون محدودیت برای کاربران ios را فراهم کرده است.

  • 34

تداوم حمایت بانک تجارت از تولید کالای ایرانی در سال جهش تولید

تفاهم‌نامه سه جانبه همکاری بانک تجارت، شرکت پاکشوما و سازمان بازنشستگی نیروهای مسلح امضا شد.

  • 17

۳۳ رئیس شعبه بانک سپه جزء برترین های بانکی

در یازدهمین گردهمایی روسای موفق شعب بانک‌های کشور از ۳۳ نفر از روسای شعب بانک سپه تقدیر شد.

  • 25

نحوه محاسبه حقوق گمرکی کالاها به کمیسیون تلفیق ارجاع شد

نمایندگان مجلس با ارجاع بند الحاقی مربوط به نحوه محاسبه حقوق ورودی کالاها به کمیسیون تلفیق لایحه بودجه به منظور اصلاح موافقت کردند.

  • 16

ادغام سه بانک اسلامی دولتی در اندونزی

با تکمیل فرآیندهای مربوطه، بانک سیاریا اندونزی به بزرگترین بانک اسلامی این کشور تبدیل خواهد شد ادغام سه بانک اسلامی دولتی در اندونزی با امضای توافقنامه ادغام مشروط در هفته‌های گذشته آغاز شده است.

  • 12

مشارکت بانک رفاه کارگران در تجهیز دانشگاه علوم پزشکی تهران

بانک رفاه کارگران در راستای ایفای نقش فعالانه در حوزه مسئولیت اجتماعی، در تجهیز دانشگاه علوم پزشکی تهران مشارکت کرد.

  • 8

فروش اوراق گواهی سپرده مدت دار ویژه سرمایه گذاری عام بانک رفاه

فروش اوراق گواهی سپرده مدت دار ویژه سرمایه گذاری عام در شعب بانک رفاه کارگران آغاز شد.

  • 7

بازدید مدیرعامل پست بانک از بیست ویکمین نمایشگاه تلکام

مدیرعامل پست بانک ایران به همراه طهمورث الیاسی بختیاری و فرهاد بهمنی اعضای هیات مدیره، ازبیست و یکمین نمایشگاه بین المللی تلکام بازدید کرد.

  • 9

پرداخت ۳۷۰۰ میلیارد ریال تسهیلات بانک توسعه تعاون در خراسان جنوبی

مدیر عامل بانک توسعه تعاون از پرداخت ۳۷۰۰ میلیارد ریال تسهیلات بانک توسعه تعاون در خراسان جنوبی خبر داد.

  • 9

حضور بانک قرض الحسنه رسالت در آیین اعطای نشان جهانی خادم المصطفی

بانک قرض الحسنه رسالت با عمل به مسئولیت اجتماعی خود در مراسم آیین اعطای نشان جهانی خادم المصطفی (ص) حضور بهم رسانید.

  • 8

انتشار صورت‌های مالی ۱۲ ماهه بانک شهر

اطلاعات و صورت‌های مالی میاندوره‌ای تلفیقی (حسابرسی نشده) ۱۲ ماهه منتهی به پایان سال گذشته بانک شهر در سامانه جامع اطلاع رسانی ناشران (کدال)، منتشر شد.

  • 33

تخصیص ۲۱۰۰ میلیارد ریال تسهیلات به صادرکنندگان استان یزد

بانک توسعه صادرات از مشتریان خود خواست در اسرع وقت با مراجعه به پورتال رسمی بانک اخرین نسخه همراه بانک توسعه صادرات را دریافت و نصب کنند.

  • 26

اعطای بیش از دو هزار میلیارد ریال تسهیلات به صنایع صادرات محور

بیش از دو هزار میلیارد ریال تسهیلات و بالغ بر ۳۸۷ میلیارد ریال ضمانتنامه ریالی تا پایان دی ماه سال جاری به مشتریان بانک توسعه صادرات در استان مرکزی اعطا شده است.

  • 31

حمایت ۱۰۹ میلیاردی بانک کشاورزی از راه‌اندازی گلخانه سبزی و صیفی

بانک کشاورزی با هدف حمایت از بخش کشاورزی، حفظ منابع آبی کشور و افزایش تولید با پرداخت ۱۰۹ میلیارد ریال تسهیلات، از واحد گلخانه سبزی و صیفی در استان بوشهر حمایت کرد.

  • 24

بانک کشاورزی در جمع برترین شرکت‌های ایران

بانک کشاورزی در بیست و سومین سال رتبه بندی ۵۰۰ شرکت بزرگ کشور بر اساس اطلاعات سال مالی۱۳۹۸ و ارزیابی سازمان مدیریت صنعتی IMI-۱۰۰، جایگاه برتر خود را دو رتبه ارتقا داد و در رتبه نوزدهم قرار گرفت.

  • 34

مجوز مجلس به دولت برای استفاده از ظرفیت بازار سرمایه

نمایندگان مردم در خانه ملت، به دولت اجازه دادند تا از ظرفیت بازار سرمایه به منظور اجرای پروژه‌های عمرانی استفاده کند.

  • 19