اوضاع اقتصادی ایران در آستانه انقلاب مشروطه

اوضاع اقتصادی ایران در آستانه انقلاب مشروطه

وابستگی اقتصادی ایران به دولت‌های روسیه و انگلستان در آستانه انقلاب مشروطه به اوج خود رسیده بود. امتیازاتی که در دوران قاجاریه به این دولت‌ها داده شده و رقابت‌های بی‌پایان برای گرفتن امتیاز بیشتر، ایران را به کشوری وابسته در زمینه اقتصادی تبدیل کرده بود.روند نفوذ غرب در ایران از نیمه دوم سده نوزدهم آغاز شد، این نفوذ دارای دو شیوه متفاوت بود که نفوذ اقتصادی در راس آن قرار داشت.

جمعه 22 شهریور 1398 ساعت 8:21

به گزارش شبکه خبری بانک و بیمه "بینا" به نقل از دنیای اقتصاد 

اوضاع اقتصادی ایران در آستانه انقلاب مشروطه

نفوذ غرب به‌ویژه نفوذ اقتصادی، بیشتر بازارهای شهری را تهدید می‌کرد و به تدریج تجار و بازرگانان پراکنده محلی را در قالب طبقه متوسط فرامحلی یکپارچه ساخت، طبقه‌ای که اعضای آن برای نخستین بار از دردها و مشکلات مشترک خود آگاه شده بودند (آبراهامیان، ۱۳۹۱: ۶۵).روسیه بعد از سال ۱۸۵۰/ ۱۲۹۹ ش بر تفوق تجاری و سیاسی خود در ایران افزود، این امر تا حدی ناشی از صنعتی شدن روسیه و توسعه‌طلبی آن در آسیای میانه و ایران بود. در بازار ایران برای کار و اقلام محصولات کشاورزی روسیه تقاضا ایجاد و ایران به بازاری برای کالاهای صنعتی روسیه تبدیل شد. روسیه هم از حالت فشار نظامی کاست و به وسایل مسالمت‌آمیز و رخنه اقتصادی متوسل شد (فوران، ۱۳۹۲: ۱۷۷).در بررسی اوضاع اقتصادی ایران در آستانه انقلاب باید تاثیر قدرت‌های غربی در اقتصاد داخلی مورد ارزیابی قرار گیرد. زیرا بازارهای تجاری ایران در آن دوره به‌خاطر معاهداتی که بعد از جنگ اول و دوم ایران و روس ایجاد شد در اختیار روس‌ها قرار گرفت.این معاهدات دیپلماتیک آغازگر نفوذ اقتصادی در ایران بود و با همین هدف بسته شده بود. در سده نوزدهم حجم کلی تجارت خارجی حدود ۸ برابر افزایش یافت. با اینکه در آغاز سده نوزدهم، ایران از اقتصاد جهانی کاملا برکنار و جدا بود، در پایان سده کاملا در مسیر ادغام در شبکه اروپایی تجارت بین‌المللی قرار گرفته بود.به این ترتیب، شکست‌های نظامی به امتیازات دیپلماتیک منجر شد، امتیازات دیپلماتیک، امتیازات تجاری را به‌دنبال آورد، امتیازات تجاری راه‌های نفوذ اقتصادی را هموار ساخت و نفوذ اقتصادی نیز صنایع سنتی را تضعیف کرد و در نتیجه آشفتگی‌های اجتماعی شدیدی پدید آمد. (آبراهامیان، ۱۳۹۱: ۶۷)در سده نوزدهم (۱۱۷۹ تا ۱۲۷۹ ش) زمین بیش از هر زمان دیگر سرچشمه اعتبار و ثروت تلقی شد. شاید بتوان علت این امر را آمیزه‌ای از سیاست مالیاتی دولت و ادغام هرچه بیشتر در اقتصاد ایران در بازارهای جهانی دانست (فوران، ۱۳۹۲: ۱۸۶).بنابراین اوضاع اقتصادی ایران به‌خاطر ادغام در اقتصاد جهانی از طرفی و عدم توانایی اقتصاد کشور در بازارهای جهانی زمینه‌های ضعف اقتصادی را ایجاد کرد. اقتصاد سنتی ایران توان مواجهه با اقتصاد صنعتی غربی را نداشت و ناچار در این مواجهه به بازاری برای کالاهای خارجی تبدیل شد. تحولات سیاسی و اقتصادی در کشورهایی مانند روسیه به سرعت جامعه ایران را تحت تاثیر قرار می‌داد و مساله اقتصادی نیز از آن متاثر می‌شد. مردم ایران با مشکلات اقتصادی و دوران‌های قحطی شدید روبه‌رو شده بودند. ایران در سال‌های ۱۲۴۱-۱۲۴۰ ش، ۱۲۵۱ ش، ۱۲۵۹ ش و نیز  اوایل دهه ۱۲۸۰ ش با قحطی روبه‌رو شده است (همان، ۱۸۸).روند انقلاب اندکی پس از قتل ناصرالدین شاه در سال ۱۲۷۴ آغاز شد. در ایران طغیان‌های عمومی معمولا در خلال بحران‌ها و هنگامی که حکومت‌ها دچار ضعف و تفرق و بی‌کفایتی بودند رخ می‌داد و اوضاع اقتصادی جامعه در گرو این هرج‌ومرج‌ها به سرعت متشنج می‌شد که در پی تغییر حکومت‌ها همیشه مردم درگیر قحطی می‌شدند.بنابراین هرج‌ومرج و ناآرامی در آستانه انقلاب مشروطه وضعیت اقتصادی مردم را تحت تاثیر قرار داد. در اوایل سال ۱۲۷۷ شمسی کشور دچار بحران اقتصادی شده که در این سال تبریز دچار قحطی نان می‌شود، ملاک‌ها مظنون به احتکارند و شهر دستخوش آشوب است. دکاندارها اعتصاب می‌کنند و بسیاری از مردم در بقعه‌ای بست می‌نشینند (نوایی، ۱۳۶۸: ۳۰۷-۳۰۶).در تهران وضعیت معیشت مردم رو به وخامت گذاشته بود به‌طوری‌که نان و گوشت کمیاب و گران شده بود. در بروجرد و خوزستان نیز کمبود نان وجود داشت، در کاشان نان حکم کیمیا را پیدا کرده بود. حاکم مشهد که نوه فتحعلی‌شاه بود، به اندازه‌ای مردم را به ستوه آورد که اعتصاب می‌کنند و شهر را به آشوب می‌کشند. حاکم فرار را بر قرار ترجیح می‌دهد، آذربایجان آشوب‌زده است. می‌گویند تبریز جای ارامنه نیست و روسای پست و گمرکات باید مسلمان باشند، حاکم فارس سران ایل قشقایی را احضار می‌کند آنها نمی‌روند، حکومت در کار قشقایی‌ها در می‌ماند. بختیاری‌ها از پرداخت مالیات سر باز می‌زنند. نان در تهران کمیاب و گران است و روزبه‌روز قیمت نان بالا می‌رود (کاتوزیان، ۱۳۹۵: ۵۰-۴۹).وقوع انقلاب ۱۹۰۵ روسیه تاثیر بیشتری گذاشت، زیرا هم الگویی از خرس بزرگ مخوف فراهم آورد و هم موجب اشاعه افکار انقلابی و روش‌های مبارزاتی شد که در قالب مبارزان که از قفقاز می‌آمدند متبلور شد. تندروهای جوان، دموکرات‌های سوسیال، دموکرات‌های خاصه در تهران، تبریز، گیلان و مشهد آغاز به تشکیل گروه‌هایی برای مبارزه در راستای برنامه‌های انقلابی خود کردند (همان، ۵۴).

بخشی از یک پژوهش به قلم ثریا عباسی‌قیداری

 

این مطلب برایم مفید است
5 نفر این پست را پسندیده اند

ثبت نظر

ارسال

تبلیغات‌

ثبات و کنترل بازار ارز بدون از دست دادن ذخایر ارزی

رئیس کل بانک مرکزی گفت: جلوگیری از خروج سرمایه و توجه به عوامل بنیادی شکل دهنده نرخ ارز دو راهبرد اصلی بانک مرکزی در مقابله با تحریم ها بوده است.

  • 66

رئیس کل بانک مرکزی فردا به آذربایجان غربی سفر می کند

ارومیه - عبدالناصر همتی رئیس کل بانک مرکزی فردا جمعه به آذربایجان غربی سفر می کند.

  • 69

ابلاغ مصوبات جدید بازارپایه فرابورس

مدیر نظارت بر بورس‌های سازمان بورس از ابلاغ مصوبات جدید با موضوع بازار پایه فرابورس خبر داد.

  • 76

انجام عملیات تخصصی بانکداری در ۴۵۰ واحد بانکی

مدیرعامل بانک توسعه تعاون عنوان کرد: ۴۵۰ واحد بانکی در استان‌های سراسر کشور با انجام عملیات تخصصی بانکداری مجموعه فعالیت توسعه‌ای بانک توسعه تعاون را ساماندهی می‌کنند.

  • 71

برنامه جدید ایران و چین برای همکاری‌های گمرکی و تسهیل تجارت

برنامه جدید ایران و چین برای گسترش همکاری‌های گمرکی و تسهیل تجارت در دیدار سفیر چین در تهران با رییس کل گمرک ایران بررسی و سفیر چین در تهران تاکید کرد که چین خواستار گسترش مناسبات تجاری است.

  • 51

تغییرات نرخ رسمی ۴۷ واحد پولی/ دلار ثابت ماند

بر اساس آخرین تغییرات نرخ رسمی ارز، نرخ ۲۸ ارز نسبت به روز گذشته افزایش و قیمت ۹ واحد پولی دیگر کاهش یافت. نرخ دلار و ۹ ارز دیگر نیز ثابت ماند.

  • 62

تغییرات نرخ رسمی ۴۷ واحد پولی/ دلار ثابت ماند

بر اساس آخرین تغییرات نرخ رسمی ارز، نرخ ۲۸ ارز نسبت به روز گذشته افزایش و قیمت ۹ واحد پولی دیگر کاهش یافت. نرخ دلار و ۹ ارز دیگر نیز ثابت ماند.

  • 53

برترین بانک‌های سوئیسی کدامند؟

سوئیس یکی از اصلی‌ترین قطب‌های بانکی جهان محسوب می‌شود. جایی که محل ذخیره‌سازی بسیاری از سرمایه‌های کلان است.

  • 65

تاکید سرپرست بیمه ایران بر حداکثر تلاش در خدمت‌رسانی به زائران

سرپرست بیمه ایران بر حداکثر تلاش در خدمت‌رسانی به زائران اربعین حسینی (ع) تاکید کرد.

  • 66

آینه تعاملی برای تمرینات ورزشی و ارتباط با مربی

یک شرکت تجاری آینه ای تعاملی تولید کرده که مجهز به نمایشگر ال سی دی است و برای مشاهده و برنامه ریزی تمرینات ورزشی و ارتباط با مربی قابل استفاده است.

  • 59

بیشترین حجم ضمانت‌نامه‌ها صادره بانک توسعه تعاون مربوط به خوزستان

رییس هیات مدیره و مدیرعامل بانک توسعه تعاون: بیشترین حجم ضمانت‌نامه‌های صادره بانک توسعه تعاون مربوط به استان خوزستان است.

  • 61

دلیل ثبات نرخ ارز در بازار از زبان همتی

رئیس کل بانک مرکزی گفت: یکی از دلایلی که می‌بینید در بازار ارز ثبات نسبی فراهم شده است، برگشت ارز صادرکنندگان و سامانه نیما است امروز هم اعلام شد که ۱۹ میلیارد دلار در شش ماهه اول امسال ارز تخصیص داده‌ایم.

  • 59

ادغام بانک های نیروهای مسلح تا آذرماه نهایی می شود

رئیس کل بانک مرکزی در مورد ادغام بانک های وابسته به نیروهای مسلح گفت: این امر روند خوبی دارد تا پایان آذرماه باید ادغام بانکها نهایی شود.

  • 64

افزایش منابع بانک،توان حمایت از رونق تولیدرا ارتقا می‌دهد

در شرایطی که فعالان اقتصادی انتظار دارندتا تسهیلات ریالی به تناسب افزایش نرخ ارز افزایش پیدا کند،لذا افزایش منابع بانک توسعه صادرات می‌تواند توان حمایتی بانک ازصادرکنندگان ورونق تولیدرا افزایش دهد.

  • 61

توافق روسیه و ترکیه برای حذف تدریجی دلار

مسکو و آنکارا بر سر جایگزین کردن دلار با روبل و لیر توافق کردند.

  • 59

اعطای تسهیلات ویژه بانک شهر به تمامی صنوف

بانک شهر با هدف حمایت از فعالیت های اقتصادی و بخش های اثرگذار در جامعه، تسهیلات ویژه ای در قالب طرح "شهریار" به فعالان بخش اقتصادی دو گروه پزشکی و غیر پزشکی ارائه می کند.

  • 62

قیمت خرید تضمینی گندم با توجه به شرایط اقتصادی کشور تعیین شد

وزیر جهاد کشاورزی گفت: شورای اقتصاد برای تعیین قیمت تضمینی گندم مسائل اقتصادی کنونی کشور را مد نظر قرار داده است.

  • 103

۳ کارگزاری بانکی در جمع برترین‌های بورس انرژی

آمارهای منتشر شده نشان می‌دهد در ۶ ماهه نخست سال جاری، ۳ کارگزاری بانکی از نظر ارزش کل معاملات از مجموع ۷۰ شرکت کارگزاری بورس انرژی، در میان برترین کارگزاری‌ها قرار داشته‌اند.

  • 67

مکزیک و ویتنام بزرگترین برندگان جنگ تجاری آمریکا و چین

واردات آمریکا از بزرگترین تامین‌کننده خود، چین، بدلیل جنگ تجاری به شدت کاهش یافته است و فعلا مکزیک و ویتنام این جای خالی را با وارد کردن خیل عظیمی از کالا به آمریکا پر کرده‌اند.

  • 62

پولدارترین زنان جهان را بشناسید

۱۵زن ثروتمند آمریکایی در مجموع ۲۶۲.۴میلیارد دلار ثروت دارند.

  • 68