اوضاع اقتصادی ایران در آستانه انقلاب مشروطه

اوضاع اقتصادی ایران در آستانه انقلاب مشروطه

وابستگی اقتصادی ایران به دولت‌های روسیه و انگلستان در آستانه انقلاب مشروطه به اوج خود رسیده بود. امتیازاتی که در دوران قاجاریه به این دولت‌ها داده شده و رقابت‌های بی‌پایان برای گرفتن امتیاز بیشتر، ایران را به کشوری وابسته در زمینه اقتصادی تبدیل کرده بود.روند نفوذ غرب در ایران از نیمه دوم سده نوزدهم آغاز شد، این نفوذ دارای دو شیوه متفاوت بود که نفوذ اقتصادی در راس آن قرار داشت.

جمعه 22 شهریور 1398 ساعت 8:21

به گزارش شبکه خبری بانک و بیمه "بینا" به نقل از دنیای اقتصاد 

اوضاع اقتصادی ایران در آستانه انقلاب مشروطه

نفوذ غرب به‌ویژه نفوذ اقتصادی، بیشتر بازارهای شهری را تهدید می‌کرد و به تدریج تجار و بازرگانان پراکنده محلی را در قالب طبقه متوسط فرامحلی یکپارچه ساخت، طبقه‌ای که اعضای آن برای نخستین بار از دردها و مشکلات مشترک خود آگاه شده بودند (آبراهامیان، ۱۳۹۱: ۶۵).روسیه بعد از سال ۱۸۵۰/ ۱۲۹۹ ش بر تفوق تجاری و سیاسی خود در ایران افزود، این امر تا حدی ناشی از صنعتی شدن روسیه و توسعه‌طلبی آن در آسیای میانه و ایران بود. در بازار ایران برای کار و اقلام محصولات کشاورزی روسیه تقاضا ایجاد و ایران به بازاری برای کالاهای صنعتی روسیه تبدیل شد. روسیه هم از حالت فشار نظامی کاست و به وسایل مسالمت‌آمیز و رخنه اقتصادی متوسل شد (فوران، ۱۳۹۲: ۱۷۷).در بررسی اوضاع اقتصادی ایران در آستانه انقلاب باید تاثیر قدرت‌های غربی در اقتصاد داخلی مورد ارزیابی قرار گیرد. زیرا بازارهای تجاری ایران در آن دوره به‌خاطر معاهداتی که بعد از جنگ اول و دوم ایران و روس ایجاد شد در اختیار روس‌ها قرار گرفت.این معاهدات دیپلماتیک آغازگر نفوذ اقتصادی در ایران بود و با همین هدف بسته شده بود. در سده نوزدهم حجم کلی تجارت خارجی حدود ۸ برابر افزایش یافت. با اینکه در آغاز سده نوزدهم، ایران از اقتصاد جهانی کاملا برکنار و جدا بود، در پایان سده کاملا در مسیر ادغام در شبکه اروپایی تجارت بین‌المللی قرار گرفته بود.به این ترتیب، شکست‌های نظامی به امتیازات دیپلماتیک منجر شد، امتیازات دیپلماتیک، امتیازات تجاری را به‌دنبال آورد، امتیازات تجاری راه‌های نفوذ اقتصادی را هموار ساخت و نفوذ اقتصادی نیز صنایع سنتی را تضعیف کرد و در نتیجه آشفتگی‌های اجتماعی شدیدی پدید آمد. (آبراهامیان، ۱۳۹۱: ۶۷)در سده نوزدهم (۱۱۷۹ تا ۱۲۷۹ ش) زمین بیش از هر زمان دیگر سرچشمه اعتبار و ثروت تلقی شد. شاید بتوان علت این امر را آمیزه‌ای از سیاست مالیاتی دولت و ادغام هرچه بیشتر در اقتصاد ایران در بازارهای جهانی دانست (فوران، ۱۳۹۲: ۱۸۶).بنابراین اوضاع اقتصادی ایران به‌خاطر ادغام در اقتصاد جهانی از طرفی و عدم توانایی اقتصاد کشور در بازارهای جهانی زمینه‌های ضعف اقتصادی را ایجاد کرد. اقتصاد سنتی ایران توان مواجهه با اقتصاد صنعتی غربی را نداشت و ناچار در این مواجهه به بازاری برای کالاهای خارجی تبدیل شد. تحولات سیاسی و اقتصادی در کشورهایی مانند روسیه به سرعت جامعه ایران را تحت تاثیر قرار می‌داد و مساله اقتصادی نیز از آن متاثر می‌شد. مردم ایران با مشکلات اقتصادی و دوران‌های قحطی شدید روبه‌رو شده بودند. ایران در سال‌های ۱۲۴۱-۱۲۴۰ ش، ۱۲۵۱ ش، ۱۲۵۹ ش و نیز  اوایل دهه ۱۲۸۰ ش با قحطی روبه‌رو شده است (همان، ۱۸۸).روند انقلاب اندکی پس از قتل ناصرالدین شاه در سال ۱۲۷۴ آغاز شد. در ایران طغیان‌های عمومی معمولا در خلال بحران‌ها و هنگامی که حکومت‌ها دچار ضعف و تفرق و بی‌کفایتی بودند رخ می‌داد و اوضاع اقتصادی جامعه در گرو این هرج‌ومرج‌ها به سرعت متشنج می‌شد که در پی تغییر حکومت‌ها همیشه مردم درگیر قحطی می‌شدند.بنابراین هرج‌ومرج و ناآرامی در آستانه انقلاب مشروطه وضعیت اقتصادی مردم را تحت تاثیر قرار داد. در اوایل سال ۱۲۷۷ شمسی کشور دچار بحران اقتصادی شده که در این سال تبریز دچار قحطی نان می‌شود، ملاک‌ها مظنون به احتکارند و شهر دستخوش آشوب است. دکاندارها اعتصاب می‌کنند و بسیاری از مردم در بقعه‌ای بست می‌نشینند (نوایی، ۱۳۶۸: ۳۰۷-۳۰۶).در تهران وضعیت معیشت مردم رو به وخامت گذاشته بود به‌طوری‌که نان و گوشت کمیاب و گران شده بود. در بروجرد و خوزستان نیز کمبود نان وجود داشت، در کاشان نان حکم کیمیا را پیدا کرده بود. حاکم مشهد که نوه فتحعلی‌شاه بود، به اندازه‌ای مردم را به ستوه آورد که اعتصاب می‌کنند و شهر را به آشوب می‌کشند. حاکم فرار را بر قرار ترجیح می‌دهد، آذربایجان آشوب‌زده است. می‌گویند تبریز جای ارامنه نیست و روسای پست و گمرکات باید مسلمان باشند، حاکم فارس سران ایل قشقایی را احضار می‌کند آنها نمی‌روند، حکومت در کار قشقایی‌ها در می‌ماند. بختیاری‌ها از پرداخت مالیات سر باز می‌زنند. نان در تهران کمیاب و گران است و روزبه‌روز قیمت نان بالا می‌رود (کاتوزیان، ۱۳۹۵: ۵۰-۴۹).وقوع انقلاب ۱۹۰۵ روسیه تاثیر بیشتری گذاشت، زیرا هم الگویی از خرس بزرگ مخوف فراهم آورد و هم موجب اشاعه افکار انقلابی و روش‌های مبارزاتی شد که در قالب مبارزان که از قفقاز می‌آمدند متبلور شد. تندروهای جوان، دموکرات‌های سوسیال، دموکرات‌های خاصه در تهران، تبریز، گیلان و مشهد آغاز به تشکیل گروه‌هایی برای مبارزه در راستای برنامه‌های انقلابی خود کردند (همان، ۵۴).

بخشی از یک پژوهش به قلم ثریا عباسی‌قیداری

 

این مطلب برایم مفید است
5 نفر این پست را پسندیده اند

ثبت نظر

ارسال

نمایش‌

جایگاه حسابداری درشفاف‌سازی فرآیندهای مالی و اقتصادی، بی‌بدیل است

حجت اله مهدیان، مدیرعامل بانک توسعه تعاون طی پیامی، روز حسابدار را به جامعه حسابداری و مدیران مالی کشور تبریک گفت.

  • 1

آغاز فروش اوراق گواهی سپرده مدت دار ویژه سرمایه گذاری بانک رفاه

فروش اوراق گواهی سپرده مدت دار ویژه سرمایه گذاری عام با نرخ ۱۸ درصد در شعب بانک رفاه کارگران آغاز شد.

  • 3

امنیت شغلی پایدار و حمایت از تولیدات داخلی با رویکرد جهش تولید

معاون امور استان‌ها و بازاریابی بانک توسعه تعاون از بزرگترین شرکت انحصاری و تولیدی با نام شرکت یاتاقان بوش تولیدکننده انواع قطعات مورد نیاز خودروهای سبک و سنگین بازدید نمود.

  • 3

رشد شاخص کل بورس برای رسیدن به کانال ۱.۵ میلیون واحد

شاخص کل بورس اوراق بهادار با افزایش ۱۹۷۳۰ واحدی معادل ۱.۳۴ درصد به یک میلیون و ۴۹۰ هزار و ۷۱۱ واحد رسید. همچنین در فرابورس شاخص کل با رشد ۳۳۷ واحدی به ۱۸ هزار و ۸۰۳ واحد رسید.

  • 8

اهمیت ارائه آموزش‌های پایه‌ای اقتصادی به نوجوانان

در روایتی از امیرالمومنین (ع) آمده است: «الْعِلْمُ مِنَ الصِّغَرِ کَالنَّقْشِ فِی الْحَجَرِ؛ یعنی یادگیری در کودکی مانند نقاشی و اثر گذاشتن بر روی سنگ است.»

  • 3

تعیین تکلیف دارندگان دستگاه کارتخوان/ تشدید نظارت بانک مرکزی

غلامحسین دوانی، اقتصاددان با بیان اینکه امروز بسیاری از مردم معمولی دارای دستگاه پُز هستند، گفت:‌ با اصلاح این رویه، تمامی کسانی که دستگاه کارتخوان دارند باید به سازمان مالیاتی معرفی شوند.

  • 3

بانک قرض الحسنه رسالت مجمع برگزار می‌کند

مجمع عمومی فوق العاده بانک قرض الحسنه رسالت (سهامی عام ) در نوزدهم آذرماه برگزار می‌شود.

  • 3

اولین بانک دیجیتال کشور خواهیم شد

مدیرعامل بانک قرض‌الحسنه رسالت گفت: امروز می‌توانیم بگوییم ما حتما اولین بانک دیجیتال کشور برای عامه مردم خواهیم بود.

  • 3

ساماندهی کارتخوان‌ها؛ یک گام مثبت/جلوگیری از فرارهای مالیاتی

اجرای ماده(۱۱) «قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان» به طور قطع تاثیر مثبتی بر ساماندهی دستگاه‌های کارتخوان و همچنین مالیات ستانی دولت خواهد داشت و از فرارهای مالیاتی نیز جلوگیری می‌کند.

  • 2

صادرکنندگان و دانش بنیانهای بخش صنعت و معدن تسهیلات می گیرند

صادرکنندگان کالاهای صنعتی و فعالیت‌های دانش بنیان بخش صنعت و معدن بر اساس انعقاد قرارداد صندوق توسعه ملی و بانک توسعه صادرات ایران می‌توانند از طریق سپرده‌گذاری ریالی از این بانک تسهیلات دریافت کنند.

  • 2

کارمزدهای جدید برخی خدمات بانک رفاه کارگران اعلام شد

بانک رفاه کارگران بر اساس بخشنامه جدید بانک مرکزی، کارمزد های جدید برخی خدمات بانکی را اعلام کرد.

  • 24

خدمات جدید بانک رفاه کارگران در دوران کرونا اعلام شد

بانک رفاه کارگران به منظور پیشگیری از شیوع ویروس کرونا و تمرکز بر ارائه هر چه بیشتر خدمات غیر حضوری و الکترونیکی به مشتریان، خدمات جدید خود را اعلام کرد.

  • 21

پیام تبریک مدیر عامل بانک رفاه به مناسبت روز جهانی معلولان

اسماعیل لله گانی مدیر عامل بانک رفاه کارگران با صدور پیامی فرا رسیدن ۱۳ آذر ماه، روز جهانی معلولان را تبریک گفت.

  • 18

خدمت جدید بانک رفاه کارگران برای رفاه و سلامتی مشتریان

آیا می‌دانید با همراه بانک یا همان موبایل بانک رفاه کارگران می‌توانید بانک را در دستان بگیرید و با خیالی راحت هم کارهای بانکی‌تان را انجام دهید و هم به سلامتی خود، خانواده و مردم ایران کمک کنید.

  • 19

جزئیات بیمه کرونا برای اصناف متضرر از تعطیلی

رییس کل بیمه مرکزی گفت: صاحبان مشاغل و اصناف می‌توانند کسب و کارهای خود را در مقابل تعطیلی‌های کرونایی، بیمه کنند.

  • 15

نوبخت: در بودجه ۱۴۰۰ هیچ پولی از بانک مرکزی استقراض نکرده‌ایم

معاون رئیس‌جمهور درباره کسری بودجه گفت: آنچه درباره کسری بودجه نگران کننده است، استقراض از بانک مرکزی است اما در بودجه ارائه شده هیچ پولی از بانک مرکزی استقراض نمی‌کنیم.

  • 17

پرداخت ۴۴ هزار میلیارد ریال تسهیلات بانک ملی به بنگاه های کوچک

بانک ملی ایران به منظور حمایت از گردش چرخ بنگاه های اقتصادی کوچک و متوسط به عنوان موتور محرکه صنعت کشور، بیش از ۴۴ هزار میلیارد ریال تسهیلات به این بخش ها اعطا کرده است.

  • 170

یک گام مثبت برای مهار نقدینگی/ اثر ضدتورمی انتشار اوراق قرضه

یک کارشناس بانکی گام اول بانک مرکزی در راستای کاهش نقدینگی را مثبت ارزیابی کرد و گفت: انتشار اوراق بدهی با مداخله بانک مرکزی در جهت تامین کسری بودجه دولت اثرگذاری بیشتر از استقراض دولت و چاپ پول دارد.

  • 174

اطلاعیه بانک سرمایه در خصوص تغییر ساعت کار شعبه ایلام

بانک سرمایه در اطلاعیه‌ای تغییر ساعت کار شعبه ایلام این بانک را اعلام نمود.

  • 153

احراز هویت غیرحضوری سجام در شعب منتخب بانک کارآفرین شهر تهران

احراز هویت غیرحضوری سامانه سجام در ده شعبه منتخب بانک کارآفرین در شهر تهران عملیاتی شد.

  • 167