اوضاع اقتصادی ایران در آستانه انقلاب مشروطه

اوضاع اقتصادی ایران در آستانه انقلاب مشروطه

وابستگی اقتصادی ایران به دولت‌های روسیه و انگلستان در آستانه انقلاب مشروطه به اوج خود رسیده بود. امتیازاتی که در دوران قاجاریه به این دولت‌ها داده شده و رقابت‌های بی‌پایان برای گرفتن امتیاز بیشتر، ایران را به کشوری وابسته در زمینه اقتصادی تبدیل کرده بود.روند نفوذ غرب در ایران از نیمه دوم سده نوزدهم آغاز شد، این نفوذ دارای دو شیوه متفاوت بود که نفوذ اقتصادی در راس آن قرار داشت.

جمعه 22 شهریور 1398 ساعت 8:21

به گزارش شبکه خبری بانک و بیمه "بینا" به نقل از دنیای اقتصاد 

اوضاع اقتصادی ایران در آستانه انقلاب مشروطه

نفوذ غرب به‌ویژه نفوذ اقتصادی، بیشتر بازارهای شهری را تهدید می‌کرد و به تدریج تجار و بازرگانان پراکنده محلی را در قالب طبقه متوسط فرامحلی یکپارچه ساخت، طبقه‌ای که اعضای آن برای نخستین بار از دردها و مشکلات مشترک خود آگاه شده بودند (آبراهامیان، ۱۳۹۱: ۶۵).روسیه بعد از سال ۱۸۵۰/ ۱۲۹۹ ش بر تفوق تجاری و سیاسی خود در ایران افزود، این امر تا حدی ناشی از صنعتی شدن روسیه و توسعه‌طلبی آن در آسیای میانه و ایران بود. در بازار ایران برای کار و اقلام محصولات کشاورزی روسیه تقاضا ایجاد و ایران به بازاری برای کالاهای صنعتی روسیه تبدیل شد. روسیه هم از حالت فشار نظامی کاست و به وسایل مسالمت‌آمیز و رخنه اقتصادی متوسل شد (فوران، ۱۳۹۲: ۱۷۷).در بررسی اوضاع اقتصادی ایران در آستانه انقلاب باید تاثیر قدرت‌های غربی در اقتصاد داخلی مورد ارزیابی قرار گیرد. زیرا بازارهای تجاری ایران در آن دوره به‌خاطر معاهداتی که بعد از جنگ اول و دوم ایران و روس ایجاد شد در اختیار روس‌ها قرار گرفت.این معاهدات دیپلماتیک آغازگر نفوذ اقتصادی در ایران بود و با همین هدف بسته شده بود. در سده نوزدهم حجم کلی تجارت خارجی حدود ۸ برابر افزایش یافت. با اینکه در آغاز سده نوزدهم، ایران از اقتصاد جهانی کاملا برکنار و جدا بود، در پایان سده کاملا در مسیر ادغام در شبکه اروپایی تجارت بین‌المللی قرار گرفته بود.به این ترتیب، شکست‌های نظامی به امتیازات دیپلماتیک منجر شد، امتیازات دیپلماتیک، امتیازات تجاری را به‌دنبال آورد، امتیازات تجاری راه‌های نفوذ اقتصادی را هموار ساخت و نفوذ اقتصادی نیز صنایع سنتی را تضعیف کرد و در نتیجه آشفتگی‌های اجتماعی شدیدی پدید آمد. (آبراهامیان، ۱۳۹۱: ۶۷)در سده نوزدهم (۱۱۷۹ تا ۱۲۷۹ ش) زمین بیش از هر زمان دیگر سرچشمه اعتبار و ثروت تلقی شد. شاید بتوان علت این امر را آمیزه‌ای از سیاست مالیاتی دولت و ادغام هرچه بیشتر در اقتصاد ایران در بازارهای جهانی دانست (فوران، ۱۳۹۲: ۱۸۶).بنابراین اوضاع اقتصادی ایران به‌خاطر ادغام در اقتصاد جهانی از طرفی و عدم توانایی اقتصاد کشور در بازارهای جهانی زمینه‌های ضعف اقتصادی را ایجاد کرد. اقتصاد سنتی ایران توان مواجهه با اقتصاد صنعتی غربی را نداشت و ناچار در این مواجهه به بازاری برای کالاهای خارجی تبدیل شد. تحولات سیاسی و اقتصادی در کشورهایی مانند روسیه به سرعت جامعه ایران را تحت تاثیر قرار می‌داد و مساله اقتصادی نیز از آن متاثر می‌شد. مردم ایران با مشکلات اقتصادی و دوران‌های قحطی شدید روبه‌رو شده بودند. ایران در سال‌های ۱۲۴۱-۱۲۴۰ ش، ۱۲۵۱ ش، ۱۲۵۹ ش و نیز  اوایل دهه ۱۲۸۰ ش با قحطی روبه‌رو شده است (همان، ۱۸۸).روند انقلاب اندکی پس از قتل ناصرالدین شاه در سال ۱۲۷۴ آغاز شد. در ایران طغیان‌های عمومی معمولا در خلال بحران‌ها و هنگامی که حکومت‌ها دچار ضعف و تفرق و بی‌کفایتی بودند رخ می‌داد و اوضاع اقتصادی جامعه در گرو این هرج‌ومرج‌ها به سرعت متشنج می‌شد که در پی تغییر حکومت‌ها همیشه مردم درگیر قحطی می‌شدند.بنابراین هرج‌ومرج و ناآرامی در آستانه انقلاب مشروطه وضعیت اقتصادی مردم را تحت تاثیر قرار داد. در اوایل سال ۱۲۷۷ شمسی کشور دچار بحران اقتصادی شده که در این سال تبریز دچار قحطی نان می‌شود، ملاک‌ها مظنون به احتکارند و شهر دستخوش آشوب است. دکاندارها اعتصاب می‌کنند و بسیاری از مردم در بقعه‌ای بست می‌نشینند (نوایی، ۱۳۶۸: ۳۰۷-۳۰۶).در تهران وضعیت معیشت مردم رو به وخامت گذاشته بود به‌طوری‌که نان و گوشت کمیاب و گران شده بود. در بروجرد و خوزستان نیز کمبود نان وجود داشت، در کاشان نان حکم کیمیا را پیدا کرده بود. حاکم مشهد که نوه فتحعلی‌شاه بود، به اندازه‌ای مردم را به ستوه آورد که اعتصاب می‌کنند و شهر را به آشوب می‌کشند. حاکم فرار را بر قرار ترجیح می‌دهد، آذربایجان آشوب‌زده است. می‌گویند تبریز جای ارامنه نیست و روسای پست و گمرکات باید مسلمان باشند، حاکم فارس سران ایل قشقایی را احضار می‌کند آنها نمی‌روند، حکومت در کار قشقایی‌ها در می‌ماند. بختیاری‌ها از پرداخت مالیات سر باز می‌زنند. نان در تهران کمیاب و گران است و روزبه‌روز قیمت نان بالا می‌رود (کاتوزیان، ۱۳۹۵: ۵۰-۴۹).وقوع انقلاب ۱۹۰۵ روسیه تاثیر بیشتری گذاشت، زیرا هم الگویی از خرس بزرگ مخوف فراهم آورد و هم موجب اشاعه افکار انقلابی و روش‌های مبارزاتی شد که در قالب مبارزان که از قفقاز می‌آمدند متبلور شد. تندروهای جوان، دموکرات‌های سوسیال، دموکرات‌های خاصه در تهران، تبریز، گیلان و مشهد آغاز به تشکیل گروه‌هایی برای مبارزه در راستای برنامه‌های انقلابی خود کردند (همان، ۵۴).

بخشی از یک پژوهش به قلم ثریا عباسی‌قیداری

 

این مطلب برایم مفید است
5 نفر این پست را پسندیده اند

ثبت نظر

ارسال

نمایش‌

دادگاه عالی آلمان بخشی از برنامه بانک مرکزی اروپا را غیرقانونی اعلام کرد

دادگاه قانون اساسی آلمان با صدور حکمی بخش‌هایی از سیاست محرک پولی بانک مرکزی اروپا را مغایر با قوانین این کشور اعلام کرد.

  • 330

سقوط ۳۵ درصدی سود خالص توتال در سه ماهه اول ۲۰۲۰

به دنبال کاهش تقاضای نفت خام با شیوع ویروس کرونا و سقوط قیمت‌های نفت، سود خالص شرکت توتال در سه ماهه اول با سقوط سنگینی روبرو شد.

  • 110

خزانه‌داری آمریکا ۳ تریلیون دلار قرض می‌گیرد/ثبت یک رکورد جدید

وزارت خزانه‌داری آمریکا اعلام کرد در نظر در ۳ ماهه دوم امسال ۳ تریلیون دلار قرض کند. این بیشترین میزان در تاریخ آمریکا و بیش از ۵ برابر رکورد قبلی است.

  • 116

تجهیزات آزمایشگاهی ساخت ایران‌ در مسیر صادرات

یکی از شرکت‌های دانش‌بنیان با طراحی و ساخت تجهیزات آزمایشگاهی علاوه بر این که از خروج ارز از کشور جلوگیری کرده، با وارد شدن به کریدور صادرات به دنبال کسب بازارهای جهانی است.

  • 102

بورس و هراس از میلیونی شدن/ شستا به داد شاخص سهام رسید

شاخص کل بورس تهران امروز نتوانست از سد یک میلیون واحد عبور کند و به لطف معاملات نماد تازه‌وارد خود تنها ۱۴۶۶ واحد رشد کرد.

  • 140

مراحل ثبت نام پوشش اجباری بیمه سلامت همگانی

مدیرکل روابط عمومی و امور بین الملل سازمان بیمه سلامت ایران مراحل ثبت نام پوشش اجباری بیمه سلامت همگانی برای ساکنین شهرهای بالای ٢٠ هزار نفر جمعیت را توضیح داد.

  • 135

قیمت سکه طرح جدید ۱۶ اردیبهشت ۹۹ به ۶ میلیون و۵۱۵ هزار تومان رسید

قیمت هر قطعه سکه تمام بهار آزادی طرح جدید، امروز سه شنبه ۱۶ اردیبهشت ۱۳۹۹ در معاملات بازار آزاد تهران به ۶ میلیون و ۵۱۵ هزار تومان رسید.

  • 131

افزایش شدید حجم نقدینگی بورس/دولت نظارت کند

عضو کمیسیون اقتصادی مجلس از رئیس جمهور  و وزیر اقتصاد درخواست کرد مدیریت صحیحی بر بازار بورس صورت گیرد.

  • 110

جزییات قیمت رسمی انواع ارز/ نرخ یورو کاهش یافت

بانک مرکزی نرخ رسمی ۴۷ ارز را برای امروز اعلام کرد که بر اساس آن نرخ ۱۳ ارز از جمله یورو کاهش، نرخ ۲۷ واحد پولی همانند پوند افزایش و نرخ دلار و ۶ ارز دیگر نیز ثابت ماند.

  • 115

آغاز پذیره‌نویسی سهام دولت از طریق بانک پاسارگاد

پذیره‌نویسی «واحدهای سرمایه‌گذاری صندوق سرمایه‌گذاری قابل معامله در بورس (ETF) واسطه گری مالی یکم» در بانک ‌پاسارگاد آغاز شد.

  • 123

بانک مرکزی گزارش داده است؛ ۱.۶ میلیارد دلار همچنان بلاتکلیف

عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس از ارائه گزارش بانک مرکزی درباره وضعیت ارز دولتی سال ۹۷ به مجلس و دیوان محاسبات خبر داد.

  • 118

جزییات دو مصوبه مهم شورای عالی بورس

وزیر اقتصاد از ممنوعیت صدور وکالت نامه برای مدیریت سهام عدالت و همچنین آماده سازی زیرساخت احراز هویت غیرحضوری خبر داد.

  • 103

حمایت بانک شهر از تولیدکنندگان داخلی با هدف تحقق عملی "جهش تولید

معاون اعتبارات بانک شهر از حمایت بانک شهر از تولیدکنندگان داخلی با هدف تحقق عملی "جهش تولید خبر داد.

  • 130

بودجه کرونایی صندوق بیمه بیکاری پرداخت نشد/ دو ماه و نیم گذشت

اگرچه سامانه بیمه بیکاری دوران کرونا از اسفند ماه فعال شده و طبق آخرین آمار حدود ۶۷۰ هزار نفر مشمول شده اند، اما از تخصیص ۵ هزار میلیارد تومان کمک دولت به صندوق بیمه بیکاری هنوز خبری نیست.

  • 151

شطرنج تاریخی در بورس تهران

دنیای‌اقتصاد-فاطمه اسماعیلی : ...

  • 109

تمام احراز هویت‌های دریافت کدبورسی از فردا غیرحضوری انجام می‌شود

وزیر اقتصاد گفت: طبق مصوبه شورایعالی بورس به دلیل ازدحام در دفاتر پیشخوان دولت، احراز هویت تمامی افرادی که می خواهند کد بورسی دریافت کنند، به صورت غیر حضوری و الکترونیکی انجام می‌شود.

  • 141

نصرالله: اقدام آلمان علیه حزب‌الله تحت فشار آمریکا و اسرائیل انجام شد

دبیرکل حزب‌الله سخنرانی امروز خود را با واکنش به تصمیم آلمان در تروریستی خواندن این جنبش آغاز کرد و گفت، این اقدام با فشارهای آمریکا و برای راضی کردن رژیم صهیونیستی انجام شد.

  • 126

پرداخت بیش از ۳۵هزار فقره وام کرونایی به خانوارهای در صف

مدیر کل اعتبارات بانک مرکزی از پرداخت بیش از ۳۵هزار فقره تسهیلات یک میلیون تومانی کرونا به یارانه بگیران در صف دریافت خبر داد.

  • 133

برنامه آموزشی بازرسان به شیوه آنلاین برگزار شد

برنامه آموزشی بازرسان به شیوه آنلاین در بانک توسعه تعاون برگزار شد.

  • 100

تسهیلات کمک معیشتی به آسیب دیدگان کرونا پرداخت می شود

تسهیلات کمک معیشتی با همکاری بانک قرض الحسنه رسالت و بنیاد مستضعفان به آسیب دیدگان کرونا پرداخت می شود.

  • 133